Kinh tế vĩ mô — Quý III/2026

Trên thế giới, cú sốc năng lượng từ xung đột Trung Đông đã đẩy lạm phát toàn cầu tăng trở lại và làm các ngân hàng trung ương lớn chuyển sang tăng lãi suất, trong khi làn sóng đầu tư AI giữ cho thương mại hàng công nghệ tăng mạnh hơn dự báo.

Tại Việt Nam, tăng trưởng GDP 6 tháng đạt 8,18% — mức cao nhất nhiều năm — nhưng đi kèm ba dịch chuyển cấu trúc cần theo dõi: cán cân thương mại đảo chiều sang nhập siêu 20,52 tỷ USD, lạm phát cơ bản (4,63%) vượt CPI tổng thể (4,45%) lần đầu trong năm, và khoảng cách tín dụng – huy động đẩy LDR bằng VND lên 110,6% khiến lãi suất huy động 6–12 tháng tăng 1,4–1,7 điểm % chỉ trong nửa năm.

Chênh lệch mức không phải bất đồng quan điểm: IMF tính theo sức mua tương đương (PPP), World Bank theo tỷ giá thị trường — vì vậy mức của World Bank thấp hơn hệ thống khoảng 0,5 điểm %. Cả ba đều cùng chiều: 2026 chậm lại, 2027 hồi phục. World Bank chưa công bố dự báo 2027 trong bản tháng 6.

Diễn biến. IMF đánh giá tăng trưởng 2026–2027 gần như không đổi về mặt tích luỹ so với dự báo tháng 4: 2026 bị hạ, 2027 được nâng nhờ giả định khu vực Vùng Vịnh dần bình thường hoá. Các nền kinh tế xuất khẩu phần cứng AI — Đài Loan, Hàn Quốc, Thái Lan, Malaysia — tăng trưởng vượt kỳ vọng 4,4 điểm %.

OECD ghi nhận cú sốc nguồn cung nghiêm trọng: nguồn cung dầu toàn cầu giảm 12% giữa tháng 2 và tháng 4/2026; sản lượng dầu của các nền kinh tế Vùng Vịnh giảm 45% trong tháng 4.

Chu kỳ tiền tệ đã đảo chiều. ECB tăng 25 điểm cơ bản (11/6), BOJ tăng lên khoảng 1,0% (16/6). Fed giữ nguyên 3,50–3,75% cả năm nhưng phiên 29/7 có 3 phiếu phản đối theo hướng tăng. Thị trường không còn định giá Fed cắt giảm, và đã định giá gần trọn một lần tăng nữa của ECB trong tháng 9.

Giá năng lượng cao hơn khoảng 25% so với trước xung đột, và truyền dẫn không đồng đều: giá bán lẻ xăng tăng 30% ở châu Á mới nổi nhưng chỉ 15% ở Mỹ Latinh. Tác động vòng hai đã xuất hiện: urea và phân bón +50%; khoảng một phần ba nguồn cung khí helium toàn cầu bị gián đoạn.

Hai mô hình trái ngược. Ở Hoa Kỳ, lạm phát cơ bản (2,5%) thấp hơn tổng thể (3,4%) — thuần cú sốc năng lượng, sẽ tự hạ nhiệt khi giá dầu giảm. Ở Việt Nam thì ngược lại: cơ bản (4,63%) cao hơn tổng thể (4,45%) — áp lực đã lan vào nhóm lõi, dai dẳng hơn nhiều.

Dự báo. IMF: lạm phát toàn cầu 4,7% (2026) và 3,9% (2027), đều được nâng so với tháng 4. OECD: CPI nhóm G20 lên 4,0% (2026) trước khi hạ về 3,1% (2027). World Bank: 4,0% (2026).

IMF cảnh báo rủi ro kỳ vọng lạm phát mất neo nếu xung đột tái bùng phát.

IMF dự báo khối lượng thương mại toàn cầu 3,5% (2026) và 4,3% (2027). WTO, bản tháng 3/2026 và chỉ tính hàng hoá, đưa ra 1,9% – 2,6%. Lưu ý khi so sánh: IMF và World Bank tính cả hàng hoá và dịch vụ; bản WTO có từ trước khi cú sốc năng lượng được định giá lại.

Chi phí vận tải là rào cản. Áp lực tập trung ở tuyến châu Á → Hoa Kỳ: Thượng Hải – New York tăng 10% chỉ trong một tuần, lên 8.706 USD/FEU. Trong khi đó tuyến châu Á – châu Âu đang giảm giá.

Doanh nghiệp xuất khẩu sang Hoa Kỳ chịu cộng dồn hai lớp chi phí: cước biển tăng và thuế Mục 301 mức 12,5%. Nhóm được miễn trừ chiếm khoảng 49% giá trị xuất khẩu sang Hoa Kỳ.

Về con số 40% với hàng trung chuyển. Mức này được nhiều nguồn thứ cấp dẫn lại, nhưng nó không thuộc khuôn khổ Mục 301 và chúng tôi chưa đối chiếu được với văn bản gốc của USTR hay Federal Register. Nếu con số này ảnh hưởng tới quyết định của bạn, hãy tra văn bản gốc trước khi dùng. Căn cứ xác định xuất xứ vẫn là nguyên tắc "chuyển đổi đáng kể" theo 19 CFR 134.1(b).

Chỉ số sản xuất công nghiệp 7 tháng tăng 11,4%, riêng tháng 7 tăng 14,5%; kim loại dẫn đầu với +23,5%. PMI tháng 7 đạt 52,9 điểm — cao nhất 5 tháng.

Bán lẻ 7 tháng tăng 13,1% theo giá hiện hành nhưng chỉ 7,5% sau khi loại trừ yếu tố giá. Khoảng cách 5,6 điểm phần trăm chính là phần lạm phát nằm trong con số danh nghĩa — đây là chỗ dễ đọc nhầm nhất trong nhóm số liệu tiêu dùng.

Giải ngân đầu tư công tháng 7 tăng 25,9%, đạt 42,7% kế hoạch đến 06/08. Nghị quyết 216/NQ-CP yêu cầu giải ngân 100% kế hoạch năm.

Nhưng lạm phát cơ bản tăng đơn điệu suốt 7 tháng lên 4,63% và đã vượt CPI tổng thể. Đây là dấu hiệu áp lực giá đã lan từ nhóm năng lượng và thực phẩm sang nhóm lõi, dai dẳng hơn một cú sốc giá dầu.

Hai nhóm chiếm gần 70% áp lực giá quý II: hàng ăn và dịch vụ ăn uống (+1,81 điểm %) và nhà ở, điện nước, nhiên liệu, vật liệu xây dựng (+1,76 điểm %). Nhóm giao thông tăng mạnh nhất về tốc độ (+9,57% so cùng kỳ) nhưng tháng 7 lại giảm 2,02% và trở thành lực kéo giảm chính.

Giá nguyên nhiên vật liệu tăng 6,04%, nhanh hơn giá bán ra 5,40% — khoảng cách 0,64 điểm phần trăm nén trực tiếp vào biên lợi nhuận sản xuất.

Tổng kim ngạch 7 tháng đạt 659,58 tỷ USD (+28,1%) nhưng nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu tới 13,1 điểm phần trăm, khiến cán cân đảo chiều từ xuất siêu 10,35 tỷ USD (7T/2025) sang nhập siêu 20,52 tỷ USD — đảo chiều ròng khoảng 31 tỷ USD, và đang giãn rộng theo tháng.

Để xoá nhập siêu cả năm 2026, 5 tháng còn lại cần xuất siêu bình quân khoảng 4,1 tỷ USD/tháng — điều chưa từng xảy ra liên tục.

Phát hiện then chốt. Nhập siêu với Trung Quốc (93,0 tỷ USD, +39,7%) gần như triệt tiêu hoàn toàn xuất siêu với Hoa Kỳ (91,4 tỷ USD). Nhập siêu Hàn Quốc bùng nổ +86,9% lên 32,4 tỷ USD. Cấu hình "nhập từ Trung Quốc và Hàn Quốc rồi xuất sang Hoa Kỳ" chính là điểm dễ bị nhắm tới trong hồ sơ hàng trung chuyển và truy xuất nguồn gốc.

Tăng trưởng xuất khẩu 2026 phân hoá đúng theo danh mục miễn trừ thuế Hoa Kỳ: nhóm tăng mạnh nhất — điện tử, máy tính và linh kiện +50,1% — chính là nhóm được miễn trừ; nhóm tăng chậm nhất — gỗ và sản phẩm gỗ +5,6% — không được miễn trừ.

Khu vực FDI chiếm 80,1% xuất khẩu. 94,1% nhập khẩu là tư liệu sản xuất.

Tháng 8 là bước ngoặt: tỷ giá trung tâm nhảy +297 đồng trong 17 ngày (3/8 đến 20/8), kéo trần lên 26.869,5. Kết quả là ngân hàng thương mại rời trần (26.370 so với trần 26.869,5) và tỷ giá tự do (25.900) rơi xuống thấp hơn cả giá bán của ngân hàng thương mại — dấu hiệu áp lực ngoại tệ hạ nhiệt rõ rệt. Công cụ chủ đạo là nâng tỷ giá trung tâm để nới trần, không phải bán dự trữ.

Nhưng lãi suất là câu chuyện khác. Dù lãi suất điều hành đứng yên cả năm, lãi suất huy động 6–12 tháng đã tăng 1,4–1,7 điểm phần trăm và cho vay bình quân tăng 1,4–1,5 điểm chỉ trong 6 tháng, do khoảng cách tín dụng – huy động đẩy LDR bằng VND lên 110,6%.

Lãi suất cho vay VND bình quân lên 8,1–10,5%, từ mức 6,7–9,0% đầu năm. Tín dụng đến 31/07 tăng 8,98% so với mục tiêu 15% cả năm.

Độ giãn lãi suất huy động 12 tháng giữa mức cao nhất và thấp nhất hệ thống lên tới 4,1 điểm phần trăm — chỉ dấu phân hoá thanh khoản rất mạnh giữa các ngân hàng.

Động lực. Đầu tư công với kế hoạch 1.014.234,2 tỷ đồng năm 2026 và cam kết trung hạn 8,22 triệu tỷ đồng. Dòng vốn FDI thực hiện cao nhất 5 năm. Chu kỳ công nghệ và AI kéo xuất khẩu điện tử tăng 50,1%. Công nghiệp chế biến chế tạo tăng tốc trên nền PMI 52,9 điểm.

Rào cản. Nhập siêu 20,52 tỷ USD và đang giãn rộng. Lạm phát cơ bản vượt CPI tổng thể. LDR bằng VND 110,6% và chi phí vốn tăng nhanh. Cước vận tải tuyến châu Á – Hoa Kỳ tăng vọt. Giải ngân đầu tư công mới đạt 42,7% kế hoạch, dồn khối lượng vào quý IV.

Số liệu chốt ngày 20/08/2026.

Tổ chức quốc tế. IMF World Economic Outlook Update tháng 7/2026; OECD Economic Outlook tháng 6/2026 ("Under Pressure"); World Bank Global Economic Prospects tháng 6/2026; WTO tháng 3/2026; EIA Short-Term Energy Outlook 11/08/2026; Drewry World Container Index 13/08/2026; BLS, Eurostat.

Việt Nam. Cục Thống kê (Bộ Tài chính), Cục Hải quan, Ngân hàng Nhà nước, USTR Annex I & II.

Ghi chú phương pháp.

• IMF tính GDP theo sức mua tương đương, World Bank theo tỷ giá thị trường. Chênh lệch mức khoảng 0,5 điểm % là do phương pháp, không phải bất đồng dự báo.
• IMF và World Bank tính thương mại gồm cả hàng hoá và dịch vụ; WTO chỉ tính hàng hoá.
• Dự báo 2027 của World Bank chưa có trong bản tháng 6/2026 nên để trống, không nội suy.
• Các nhận định và xếp hạng mức độ rủi ro trong bản tin này là đánh giá định tính của SME GROW AI trên cơ sở số liệu đã dẫn, không phải số liệu công bố.